Öğretmen Görüşlerine Göre Okul Müdürlerinin Karanlık Liderlik Davranışlarının İncelenmesi
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21024317Anahtar Kelimeler:
Karanlık liderlik, örgütsel güven, okul iklimiÖzet
Bu araştırma, öğretmen görüşlerine dayanarak okul müdürlerinin karanlık liderlik davranışlarını ve bu davranışların okul iklimi üzerindeki etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma nitel araştırma deseninde yürütülmüş, farklı okullarda görev yapan 25 okul öncesi öğretmeniyle yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Toplanan veriler tematik analiz yöntemiyle çözümlenmiş ve öğretmen ifadelerinden dört ana tema elde edilmiştir: karar alma süreçlerinde denge algısı, örgütsel güven düzeyi, öğretmen görüşlerinin dikkate alınması ve müdürün duygusal tutumlarının okul ortamına yansımaları. Bulgular, bazı okullarda yöneticilerin katılımcı, istişareye dayalı ve destekleyici bir liderlik anlayışı benimsediğini ve bu okullarda öğretmenlerin daha yüksek motivasyon, güçlü iş birliği ve olumlu okul iklimi deneyimlediğini göstermektedir. Buna karşın önemli sayıda öğretmen, müdürlerin kararları ertelediğini, görüşleri dikkate almadığını, duygusal dalgalanmaları okul ortamına yansıttığını ya da ayrımcılık ve aşırı kontrol gibi karanlık liderlik özellikleri sergilediğini belirtmiştir. Bu durumun örgütsel güveni zayıflattığı, öğretmenlerde stres ve motivasyon kaybı yarattığı ve okulun genel işleyişini olumsuz etkilediği görülmüştür. Okul müdürlerinin liderlik davranışları öğretmenlerin mesleki ve psikolojik deneyimlerini doğrudan şekillendirmekte; adil, şeffaf ve destekleyici bir yönetim anlayışı ise eğitim ortamının niteliğini artırmada belirleyici bir unsur olarak öne çıkmaktadır.
Referanslar
Afacan Fındıklı, M. M. A., Okan, G., & Sığrı, Ü. (2019). Karanlık liderlik ölçeği: Çalışanların algısı üzerine bir ölçeklendirme çalışması. Nitel Sosyal Bilimler, 1(1), 1–15.
Ballı, E., & Çakıcı, A. (2016). Karanlık liderliğin örgütsel bağlılık ve örgütsel sessizlik üzerine etkisi: Otel çalışanları üzerinde bir araştırma. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 25(3), 167–180. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/749546
Başar, U. (2019). İş yerinde karanlık liderlik algısı ölçeğinin geliştirilmesi ve karanlık liderliğin çalışanların işe yabancılaşması ile tükenmişlik düzeyleri üzerindeki etkisi [Doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi].
Braun, V., & Clarke, V. (2021). Thematic analysis: A practical guide. SAGE.
Çayak, S., & Çelebi, G. (2025). Okul iklimi. M. Uslu (Ed.), Eğitimde örgütsel yapılar: Liderlik ve kariyer yolları (ss. 41–58). Eğitim Yayınevi.
Çetinkaya, İ., & Koşar, D. (2022). Öğretmenlerin örgüt iklimine ilişkin görüşleri: Bir durum çalışması. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 42(2), 1605–1639.
Çoban, A. Ö. (2025). Öğrenme merkezli liderlik yaklaşımının öğretmen uygulamalarındaki değişime etkisinde öğretmen motivasyonu ile iş birliğinin aracılık rolü [Yüksek lisans tezi, Harran Üniversitesi]. Harran Üniversitesi Açık Erişim Sistemi.
Doğan, A. (2017). Algılanan liderlik tarzının üretkenlik karşıtı iş davranışlarının ortaya çıkmasındaki etkisinde örgüt kültürünün rolü: Lojistik endüstrisinde bir araştırma [Doktora tezi, İstanbul Arel Üniversitesi].
Furtner, M. (2017). Dark leadership. In Dark leadership: Narzisstische, machiavellistische und psychopathische Führung (pp. 13–26). Springer Fachmedien Wiesbaden.
Karataş, F. (2025). Öğretmen adaylarının gözüyle Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli (TYMM): Değerlendirme raporlarının tematik analizi. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 15(2), 1068–1087.
Karataş, Z. (2015). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Manevi Temelli Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 1(1), 62–80.
Kosa, G. (2020). Yöneticilerin kuantum liderlik algılarının incelenmesi üzerine nitel bir araştırma. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(2), 916–926.
Ökmen, K., & Bostancı, A. B. (2024). Okul yöneticilerinin kültürel liderliği ile öğretmenlerin akademik iyimserliği arasındaki ilişki. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 11(4), 23–40.
Set, Z. (2020). Sosyal kötücül kişilikler: Karanlık üçlü. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 12(3), 318–329.
Uslu, O. (2021). Karanlık liderlik tarzları: Kavramsal bir değerlendirme. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 23(2), 901–924.
Weaver, S. G., & Yancey, G. B. (2010). The impact of dark leadership on organizational commitment and turnover. Leadership Review, 10(Summer), 104–124.
Yaman, E., & Ezer, Ö. (2015). Öğretmen algılarına göre ortaokul müdürlerinin öğretimsel liderlik davranışları ile öğretmenlerin örgütsel bağlılıkları arasındaki ilişki. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 10(1), 39–54.
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. bs.). Seçkin Yayıncılık.
Yıldırım, M., Öztürk, M., & Sönmezer, İ. (2025). Liderliğin karanlık yüzü: Türkiye'de yapılan lisansüstü tezler üzerine bir inceleme. İşletme Akademisi Dergisi, 6(1), 34–56.
Yıldırım, S., & Aksu, A. (2022). Okul müdürlerine yönelik karanlık liderlik ölçeği geliştirme çalışması. Uluslararası Bilim ve Eğitim Dergisi, 5(3), 195–216.
Yılmaz, E. (2005). Okullarda örgütsel güven ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik çalışması. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14, 567–580.
Yılmaz, A. İ. (2018). Okullardaki bürokratik yapı ve öğretmen liderliği arasındaki ilişki [Doktora tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi].
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 SCIENTIFIC AND ACADEMIC RESEARCH (ISSN: 2980-308X)
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
