Dikotomileri Bağlamında Ziya Gökalp'te Din-Devlet-Toplum İlişkisi

ZİYA GÖKALP'TE DİN-DEVLET-TOPLUM İLİŞKİSİ

Özet

Ziya Gökalp (1876-1924), Tanzimat sonrası dönemde yaşamış, önde gelen, erken dönem Türk sosyologlarından biridir. Toplum, devlet ve din alanlarında ortaya koyduğu fikirlerle Türk düşünce tarihine yön vermiştir. Din, devlet ve toplum, her dönemde ve her kültürde düşünce dünyasını meşgul eden, birbirleriyle ilişkileri bakımından teoride ve pratikte birçok tartışmaya konu ve hatta çeşitli biçimlerde çatışmalara neden olan üç önemli olgudur. Ziya Gökalp de din, devlet, toplum konularında oldukça önemli ve kıymetli düşünceler ortaya koymuştur. Cumhuriyet öncesi süreçte din konusuna geniş yer veren Ziya Gökalp’in, Cumhuriyet döneminde laik anlayışın hem teorik hem de toplumsal temelinin oluşumunda önemli payının olduğunu ileri sürmek mümkündür. Onun sosyolojisi esas olarak Durkheim’a dayanır. Dolayısıyla Gökalp’in din alanındaki düşüncelerinde Durkheim’ın etkisi büyüktür. Bununla birlikte Gökalp, din ve toplum arasındaki ilişkiyi tamamen yok saymamaktadır. Diğer taraftan da dinin varlığını bireyin vicdanında varlığı sürdürmesi gereken bir olgu olarak görmektedir.

Ziya Gökalp ve onun din, devlet, toplum konularına yönelik düşünceleri üzerine birçok değerli araştırma mevcuttur. Bu çalışmada Gökalp’in dikotomilerinden hareketle din, devlet, toplum alanları üzerine görüşlerinin, ilişkisel bağlamda araştırılması hedeflenmiştir. Çalışmada betimsel analiz yöntemi kullanılmıştır. Böylelikle Ziya Gökalp’in din, devlet, toplum üzerine düşünceleri ve bunlar arasındaki ilişkiyi nasıl anlamlandırdığı, eserleri üzerinden ele alınmış, bunun yanında Gökalp üzerine yapılan çağdaş araştırmalardan faydalanılmıştır.